Auteur:
Floris WoutersonEerder gepubliceerd in De Telegraaf
Regelmatig krijg ik deze vraag – en bijna altijd met een ondertoon van scepsis.
“Floris, bestaan ochtend- en avondmensen nou echt, of is dat gewoon een verhaal dat we onszelf vertellen?”
Mijn antwoord is altijd hetzelfde: het zijn geen verhalen. Het is biologie.
Veel mensen geloven dat iedereen zich kan aanpassen als je de wekker maar vroeg genoeg zet. Dat als je jezelf maar lang genoeg dwingt, je lichaam uiteindelijk volgt. Maar zo werkt het menselijk lichaam niet. En precies dat misverstand kost ondernemers en leiders dagelijks energie die ze zich niet kunnen veroorloven te verspillen.
Wat is een chronotype en waarom maakt het uit?
Je interne klok, die bepaalt wanneer je alert wordt en wanneer je juist indutten wil, verschilt sterk per persoon. De een komt vroeg op gang, de ander wordt pas later op de dag echt scherp. Dat noemen wetenschappers je chronotype – in gewone mensentaal: je eigen natuurlijke ritme.
En dat ritme zit dieper dan je denkt. Inmiddels weten we dat zo’n 20 tot 30 genen rechtstreeks je interne klok aansturen. Sommige hebben zelfs opvallende namen, zoals het Barbie- en Ken-gen, ooit ontdekt in fruitvliegjes. Dat klinkt bijna grappig, maar het laat zien hoe fundamenteel dit in onze biologie verankerd zit.
Dit is geen persoonlijkheidskwestie of gebrek aan discipline. Het is eenvoudigweg genetica.
Herken jij je eigen ritme eigenlijk? De Slaap Performance Scan laat je in minder dan 3 minuten zien hoe jouw slaappatroon er werkelijk voor staat.
Wat is social jetlag en waarom treft het bijna iedereen?
De Duitse chronobioloog Till Roenneberg deed een groot Europees onderzoek en ontdekte iets wat de meeste mensen herkennen maar nooit zo hadden benoemd. De meeste mensen staan doordeweeks veel te vroeg op voor hun biologische klok. In het weekend proberen ze dat in te halen door langer te slapen en later op te staan.
Daardoor belanden ze elke maandag in wat hij social jetlag noemt.
Het voelt alsof je in een andere tijdzone wakker wordt. Dat verklaart waarom de maandagochtend bij zoveel ondernemers rauw op het dak valt. Niet omdat ze lui zijn. Of omdat ze het weekend te weinig rust hebben genomen. Maar omdat hun biologische klok en hun agenda structureel uit de pas lopen.
En dat heeft gevolgen. Social jetlag wordt in verband gebracht met slechtere cognitieve prestaties, een hoger risico op metabole problemen en – weinig verrassend – chronische vermoeidheid.
Wat zie ik in mijn praktijk?
Veel slaapproblemen ontstaan niet door stress of slechte gewoontes. Ze ontstaan eenvoudigweg door structureel tegen je eigen ritme in te leven.
Als iemand me vertelt dat hij pas halverwege de ochtend echt wakker wordt, maar toch elke dag om 6 uur achter de laptop zit, weet ik dat er frictie is. Die frictie kost slaap, energie en focus. En het sluipende karakter ervan maakt het extra gevaarlijk: je past je verwachtingen aan, je went aan minder, en op een gegeven moment noem je het gewoon hoe je bent.
Maar het is niet hoe je bent. Het is hoe je leeft tegen je biologie in.
Als je vermoedt dat dit bij jou speelt, is het de moeite waard om dat eens objectief te bekijken.
Hoe ontdek je jouw eigen chronotype?
Je lichaam geeft vaak heel duidelijk aan wat jouw ritme is. Drie vragen die ik altijd stel:
- Hoe laat word je wakker zonder wekker?
- Wanneer ben je mentaal (cognitief) op je scherpst
- Hoe groot is het verschil tussen je week- en weekendritme?
Alleen al door die verschillen kleiner te maken en je belangrijkste taken in je natuurlijke piek te plannen, zie je vaak snel resultaat. Niet omdat je harder werkt, maar omdat je slimmer werkt – met je biologie in plaats van er tegenin.
Mijn conclusie als slaapexpert en Slaap Performance Coach
Ochtend- en avondmensen bestaan. De wetenschap is daar helder over. Maar misschien is de kunst niet om jezelf in een ander schema te duwen, maar om eindelijk eens te luisteren naar de klok die al je hele leven een onderdeel van jou is.
Ik ben oprecht nieuwsgierig: weet jij wat jouw chronotype is? En leef je er ook naar?
De Slaap Performance Scan laat je in minder dan 3 minuten zien hoe jouw slaappatroon en ritme er werkelijk voor staan.
-Floris Wouterson
Slaapexpert en slaapcoach, en Europa’s eerste Slaap Performance Coach. Auteur van de bestseller Superslapen (35.000+ exemplaren, NRC 5 sterren). Bijna 20 jaar ervaring. Zijn missie: slaapperformance de standaard maken in elke serieuze ondernemersagenda.
