Wat is beter: eerder naar bed of later opstaan? Het antwoord is voor velen een verrassing…

Eerder gepubliceerd in De Telegraaf

Het korte antwoord: geen van beide helpt als je leeft tegen je biologische klok in.

Dat is misschien wel de meest gestelde slaapvraag die ik krijg. En opvallend genoeg denken veel mensen dat er een universeel antwoord bestaat.

Maar zo eenvoudig is slaap niet.

Wie structureel te weinig slaapt, heeft natuurlijk baat bij meer slaapuren. Alleen zit de echte winst vaak niet alleen in meer slapen, maar meer in overeenstemming met je biologische klok of ritme. En daar gaat het vaak mis.

Ochtendmensen en avondmensen bestaan echt

Je chronotype, je aangeboren biologische voorkeur voor een bepaald slaap-waakritme, bepaalt grotendeels wanneer jij op je best bent. Dat is geen keuze en ook geen discipline. Het zit in je genen en in je biologie.

Een avondmens die zichzelf dwingt om elke dag om 6 uur op te staan, leeft structureel tegen zijn eigen ritme in. Hij slaapt misschien genoeg uren, maar mist de slaap op het moment dat zijn lichaam die het hardst nodig heeft.

Regelmaat speelt een enorme rol

Mensen die min of meer op vaste tijden slapen en opstaan, functioneren vaak beter dan mensen die wel genoeg uren maken, maar constant wisselen in ritme.

Chronobioloog Till Roenneberg ondervroeg meer dan 55.000 Europeanen. De conclusie: mensen die structureel niet in overeenstemming leven met hun biologische klok, slapen aantoonbaar slechter en hebben meer last van vermoeidheid overdag. Ongeacht het aantal uren slaap. Dit verschijnsel noemen ze social jetlag.

Het voelt alsof je in een andere tijdzone wakker wordt. Dat verklaart waarom de maandagochtend bij zoveel ondernemers en leiders rauw op het dak valt. Niet omdat ze lui zijn, of omdat ze het weekend te weinig rust hebben genomen. Maar omdat hun biologische klok en hun agenda structureel uit de pas lopen.

En dat heeft gevolgen. Social jetlag wordt in verband gebracht met slechtere cognitieve prestaties, een hoger risico op metabole problemen en chronische vermoeidheid.

Wat zie ik in mijn praktijk?

Veel slaapproblemen ontstaan door structureel tegen je eigen ritme in te leven.

Als iemand me vertelt dat hij pas halverwege de ochtend echt wakker wordt, maar toch elke dag om 6 uur achter de laptop zit, weet ik dat er frictie is. Die frictie kost slaap, energie en focus. En het sluipende karakter ervan maakt het extra gevaarlijk: je past je verwachtingen aan, je went aan minder, en op een gegeven moment zie je het als onderdeel van je identiteit. Of zeg je tegen jezelf dat het er gewoon bij hoort.

Maar het is niet hoe je bent. Het is hoe je leeft tegen je biologie in.

Wil je weten waar jouw grootste slaaplek zit? Doe de Slaap Performance Scan in minder dan 3 minuten.

Hoe ontdek je jouw eigen chronotype?

Je lichaam geeft vaak heel duidelijk aan wat jouw ritme is. Drie vragen die ik altijd stel:

1. Hoe laat word je wakker zonder wekker op een doordeweekse dag?
2. Wanneer ben je mentaal op je scherpst? Ochtend, gedurende de dag, avond?
3. Hoe groot is het verschil tussen je week- en weekendritme qua slaaptijden?

Alleen al door die verschillen kleiner te maken en je belangrijkste taken in je natuurlijke piek te plannen, zie je vaak snel resultaat. Niet omdat je harder werkt, maar omdat je slimmer werkt, met je biologie in plaats van er tegenin.

Bestaan ochtend- en avondmensen eigenlijk wel?

En: Ik slaap genoeg uren maar ben overdag toch slaperig

Mijn conclusie als slaapexpert en Slaap Performance Coach

Ochtend- en avondmensen bestaan. De wetenschap is daar helder over. Maar misschien is de kunst niet om jezelf in een ander schema te duwen, maar om eindelijk eens te luisteren naar de klok die al je hele leven een onderdeel van jou is.

Ik ben oprecht nieuwsgierig: weet jij wat jouw chronotype is? En leef je er ook naar?

Doe de Slaap Performance Scan en ontdek waar jouw grootste slaaplek zit.

-Floris Wouterson
Slaapexpert en slaapcoach, en Europa’s eerste Slaap Performance Coach. Auteur van de bestseller Superslapen (35.000+ exemplaren, NRC 5 sterren). Bijna 20 jaar ervaring. Zijn missie: slaapperformance de standaard maken in elke serieuze ondernemersagenda.